เขื่อนนามพระราชทาน เขื่อนศรีนคริทร์

“เขื่อนศรีนครินทร์” โครงสร้างทางวิศวกรรมอันทรงคุณค่า และเป็นอ่างเก็บน้ำที่มีความจุมากที่สุดในประเทศไทย

1. ความเป็นมาของเขื่อนศรีนครินทร์

จุดเริ่มต้น: เดิมมีชื่อว่า "โครงการเจ้าเณร" ตามชื่อบริเวณช่องเขาเจ้าเณร เริ่มศึกษาและสำรวจพื้นที่ตั้งแต่ พ.ศ. 2508 และเริ่มลงมือก่อสร้างใน พ.ศ. 2516 โดยเปิดดำเนินงานผลิตกระแสไฟฟ้าอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 15 มิถุนายน พ.ศ. 2524

นามพระราชทาน: ต่อมาได้รับพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้เชิญพระนามาภิไธยของสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี (สมเด็จย่า) มาขนานนามเขื่อนว่า "เขื่อนศรีนครินทร์"

ลักษณะทางกายภาพ: เป็นเขื่อนประเภท หินทิ้งกั้นน้ำแกนดินเหนียว (Rockfill Dam with Clay Core) สร้างปิดกั้นแม่น้ำแควใหญ่ ณ บริเวณบ้านเจ้าเณร ตำบลท่ากระดาน อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี ตัวเขื่อนมีความสูง 140 เมตร ความยาวสันเขื่อน 610 เมตร และสร้างอ่างเก็บน้ำขนาดมหึมาครอบคลุมพื้นที่กว้างใหญ่

2. ทำงานอย่างไรด้วยหลักวิทยาศาสตร์

กระบวนการเปลี่ยนพลังงานน้ำเป็นพลังงานไฟฟ้าของเขื่อนศรีนครินทร์ อาศัยหลักการทางฟิสิกส์ การเคลื่อนที่ และเทคโนโลยีแบบสูบกลับ

1. พลังงานศักย์โน้มถ่วง (Gravitational Potential Energy) : มวลน้ำปริมาณมหาศาลที่ถูกกักเก็บไว้ในระดับความสูงเหนือเขื่อน จะสะสมพลังงานศักย์โน้มถ่วงตามระดับความสูงของผิวน้ำ

2. การแปลงเป็นพลังงานจลน์ (Kinetic Energy) : เมื่อเปิดวาล์วปล่อยน้ำ น้ำจะไหลผ่านท่อส่งน้ำแรงดันสูง (Penstock) ลงสู่โรงไฟฟ้า ความเร็วและความดันของน้ำที่พุ่งลงมาจะเปลี่ยนพลังงานศักย์ให้กลายเป็นพลังงานจลน์

3. การหมุนกังหันน้ำ (Hydro Turbine) : แรงดันน้ำจะพุ่งเข้าชนใบพัดของกังหันน้ำ ทำให้แกนหมุนของกังหันเปลี่ยนพลังงานจลน์ให้เป็น พลังงานกล

4. การเหนี่ยวนำแม่เหล็กไฟฟ้า (Electromagnetic Induction) : แกนกังหันหมุนตัวโรเตอร์ (Rotor) ของเครื่องกำเนิดไฟฟ้า (Generator) ทำให้สนามแม่เหล็กหมุนตัดผ่านขดลวดสเตเตอร์ (Stator) เกิดการเหนี่ยวนำกระแสไฟฟ้าตาม กฎของฟาราเดย์ (Faraday's Law)

5. นวัตกรรมโรงไฟฟ้าพลังน้ำแบบสูบกลับ (Pumped-Storage Hydroelectricity): เครื่องกำเนิดไฟฟ้าบางเครื่องของเขื่อนศรีนครินทร์สามารถทำหน้าที่แบบ 2-in-1 คือ ในช่วงที่มีความต้องการไฟฟ้าสูงจะปล่อยน้ำลงมาหมุนกังหันผลิตไฟฟ้า แต่ในช่วงกลางคืนที่มีความต้องการไฟฟ้าต่ำ จะใช้ไฟฟ้าส่วนเกินในระบบมาขับเคลื่อนเครื่องเพื่อ "สูบน้ำกลับ" จากอ่างเก็บน้ำตอนล่างขึ้นไปกักเก็บไว้ที่อ่างตอนบน เพื่อนำกลับมาใช้ใหม่ได้ทันที 

3. ด้านสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศ

การเจือจางมลพิษและการผลักดันน้ำเค็ม : น้ำที่ปล่อยจากเขื่อนศรีนครินทร์ลงสู่แม่น้ำแม่กลองช่วยผลักดันน้ำเค็มไม่ให้รุกรานพื้นที่เกษตรกรรม และช่วยเจือจางน้ำเสียจากชุมชนและโรงงานอุตสาหกรรมตอนล่าง

ระบบนิเวศพื้นที่เปียกชื้น (Wetland Ecosystem) : อ่างเก็บน้ำขนาดกว้างใหญ่ก่อให้เกิดระบบนิเวศแหล่งน้ำจืดใหม่ที่เป็นถิ่นอาศัยของนกน้ำ สัตว์น้ำ และพืชพันธุ์นานาชนิด

การกักเก็บตะกอน : ช่วยชะลอและกักเก็บตะกอนดินจากป่าต้นน้ำ ลดการตื้นเขินของลำน้ำตอนล่าง และส่งเสริมการปลูกป่าอนุรักษ์รอบอ่างเก็บน้ำเพื่อป้องกันการชะล้างพังทลายของดิน

4. ประโยชน์อเนกประสงค์ของเขื่อนศรีนครินทร์

การผลิตพลังงานไฟฟ้า : เป็นแหล่งผลิตไฟฟ้าพลังน้ำขนาดใหญ่ ช่วยเสริมความมั่นคงในระบบไฟฟ้าของภาคตะวันตกและกรุงเทพมหานคร

การชลประทานและอุปโภคบริโภค : ส่งน้ำให้แก่พื้นที่เกษตรกรรมในลุ่มน้ำแม่กลองหลายแสนไร่ และเป็นแหล่งน้ำดิบสำคัญสำหรับการทำน้ำประปา

การบรรเทาอุทกภัย : ช่วยกักเก็บน้ำป่าหลากในฤดูมรสุม ลดความเสียหายจากน้ำท่วมในเขตจังหวัดกาญจนบุรี ราชบุรี และสมุทรสงคราม

การท่องเที่ยวและการประมง : เป็นแหล่งท่องเที่ยวพักผ่อนยอดนิยม (เช่น ล่องแพ พักรีสอร์ทกลางน้ำ) และสร้างอาชีพการทำประมงน้ำจืดให้แก่ชุมชนท้องถิ่น

5. เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับเขื่อนศรีนครินทร์

จุมากที่สุดในไทย : อ่างเก็บน้ำเขื่อนศรีนครินทร์เป็นอ่างเก็บน้ำที่มี ความจุมากที่สุดในประเทศไทย โดยมีความจุสูงสุดถึง 17,745 ล้านลูกบาศก์เมตร (มากกว่าเขื่อนภูมิพล)

นาฬิกาเวลานครินทร์ : บริเวณสวนเวลานครินทร์ภายในเขื่อน มีนาฬิกาดอกไม้ขนาดใหญ่ และลานทรายทองที่ออกแบบอย่างสวยงามเพื่อเป็นเกียรติและน้อมรำลึกถึงสมเด็จย่า

สันเขื่อนซ่อนความมหัศจรรย์ : ตัวเขื่อนเป็นหินทิ้งแกนดินเหนียวที่กลมกลืนไปกับธรรมชาติรายรอบ มีความแข็งแรงทนทานต่อแรงดันน้ำมหาศาลและโครงสร้างได้รับการออกแบบให้รองรับแรงสั่นสะเทือนทางธรณีวิทยาอย่างรัดกุม

6. บทสรุปเนื้อหาทั้งหมด

เขื่อนศรีนครินทร์คือสัญลักษณ์แห่งความสำเร็จในการบริหารจัดการน้ำและพลังงานของประเทศไทย ด้วยอ่างเก็บน้ำที่มีความจุสูงที่สุดในประเทศ บวกกับเทคโนโลยีโรงไฟฟ้าพลังน้ำแบบสูบกลับ เขื่อนแห่งนี้จึงไม่เพียงทำหน้าที่เป็นแบตเตอรี่พลังงานสะอาด แต่ยังเป็นหัวใจสำคัญในการบรรเทาอุทกภัย ผลักดันน้ำเค็ม การชลประทาน และขับเคลื่อนเศรษฐกิจการท่องเที่ยวของจังหวัดกาญจนบุรีอย่างยั่งยืน

Social Media
Facebook : stkcsociety
Twitter : stkcsociety
Tiktok : stkcsociety
Youtube channel : STKC Society