เขื่อนนามพระราชทาน เขื่อนวชิราลงกรณ

วันที่เผยแพร่: 
Tue 17 November 2026

 

“เขื่อนวชิราลงกรณ” เขื่อนหินทิ้งดาดหน้าด้วยคอนกรีตเสริมเหล็กแห่งแรกของประเทศไทย และขุมพลังแห่งลุ่มน้ำแควน้อย

1. ความเป็นมาของเขื่อนวชิราลงกรณ

จุดเริ่มต้น: เดิมมีชื่อว่า "เขื่อนเขาแหลม" เริ่มสำรวจและศึกษาความเหมาะสมของโครงการมาตั้งแต่ พ.ศ. 2510 และเริ่มลงมือก่อสร้างใน พ.ศ. 2522 โดยสร้างแล้วเสร็จและเปิดเดินเครื่องผลิตกระแสไฟฟ้าใน พ.ศ. 2527

นามพระราชทาน: พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้เชิญพระนามาภิไธยของ พระบาทสมเด็จพระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 10) ขณะดำรงพระราชอิสริยยศสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ สยามมกุฎราชกุมาร มาขนานนามเขื่อนใหม่ว่า "เขื่อนวชิราลงกรณ" เมื่อวันที่ 13 กรกฎาคม พ.ศ. 2544

ลักษณะทางกายภาพ: เป็นเขื่อนประเภท หินทิ้งดาดหน้าด้วยคอนกรีตเสริมเหล็ก (Concrete Face Rockfill Dam - CFRD) แห่งแรกในประเทศไทย สร้างปิดกั้นแม่น้ำแควน้อย ณ บริเวณเขาแหลม ตำบลท่าขนุน อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี ตัวเขื่อนมีความสูง 92 เมตร ความยาวสันเขื่อน 1,019 เมตร

2. ทำงานอย่างไรด้วยหลักวิทยาศาสตร์

กระบวนการเปลี่ยนพลังงานน้ำเป็นพลังงานไฟฟ้าของเขื่อนวชิราลงกรณ อาศัยหลักการทางฟิสิกส์และการเหนี่ยวนำแม่เหล็กไฟฟ้าอย่างเป็นระบบ:

พลังงานศักย์โน้มถ่วง (Gravitational Potential Energy) : อ่างเก็บน้ำเหนือเขื่อนกักเก็บมวลน้ำปริมาณมหาศาลไว้ในระดับความสูง ทำให้น้ำมีพลังงานศักย์สะสมตามระดับความสูง 

การแปลงเป็นพลังงานจลน์ (Kinetic Energy) : เมื่อเปิดประตูระบายน้ำ มวลน้ำจะไหลผ่านอุโมงค์ส่งน้ำแรงดันสูง (Penstock) ความดันและความเร็วของน้ำที่พุ่งลงมาจะเปลี่ยนพลังงานศักย์ให้กลายเป็นพลังงานจลน์ของการเคลื่อนที่

การขับเคลื่อนกังหันน้ำ (Hydro Turbine) : แรงดันน้ำจะพุ่งเข้าปะทะใบพัดของ กังหันน้ำชนิดฟรานซิส (Francis Turbine) ทำให้แกนหมุนของกังหันหมุนด้วยความเร็วสูง เปลี่ยนพลังงานจลน์เป็น พลังงานกล

การเหนี่ยวนำแม่เหล็กไฟฟ้า (Electromagnetic Induction) : แกนกังหันหมุนตัวโรเตอร์ (Rotor) ของเครื่องกำเนิดไฟฟ้า (Generator) ทำให้สนามแม่เหล็กหมุนตัดผ่านขดลวดสเตเตอร์ (Stator) เกิดการเหนี่ยวนำกระแสไฟฟ้าตาม กฎของฟาราเดย์ (Faraday's Law of Induction) ก่อนจะปรับแรงดันผ่านหม้อแปลงและส่งเข้าสู่ระบบสายส่ง

3. ด้านสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศ

การผลักดันน้ำเค็มและการเจือจางมลพิษ : น้ำที่ระบายจากเขื่อนวชิราลงกรณลงสู่แม่น้ำแควน้อยและแม่น้ำแม่กลอง ช่วยรักษาระดับน้ำจืด ผลักดันน้ำเค็มไม่ให้รุกรานพื้นที่เกษตรกรรม และเจือจางน้ำเสียในเขตตอนล่าง

การฟื้นฟูผืนป่าตะวันตก : พื้นที่รอบอ่างเก็บน้ำติดกับผืนป่าตะวันตกที่มีความอุดมสมบูรณ์สูง การมีเขื่อนช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นในอากาศ ลดความเสี่ยงไฟป่า และมีการดำเนินโครงการปลูกป่าอนุรักษ์อย่างต่อเนื่อง

ระบบนิเวศแหล่งน้ำจืด : อ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่กลายเป็นแหล่งอาศัย แหล่งวางไข่ และแหล่งอนุบาลสัตว์น้ำจืดหลากหลายสายพันธุ์ รวมถึงเป็นแหล่งพักพิงของนกประจำถิ่นและนกอพยพ

4. ประโยชน์อเนกประสงค์ของเขื่อนวชิราลงกรณ

การผลิตพลังงานไฟฟ้า : มีกำลังผลิตติดตั้งรวม 300 เมกะวัตต์ ช่วยเสริมสร้างความมั่นคงของระบบไฟฟ้าในภาคตะวันตกและภาคกลางของประเทศ

การชลประทานและการเกษตร : สนับสนุนน้ำเพื่อการเพาะปลูกให้แก่พื้นที่เกษตรกรรมในโครงการชลประทานแม่กลองใหญ่ครอบคลุมพื้นที่กว่า 3 ล้านไร่ ร่วมกับเขื่อนศรีนครินทร์

การบรรเทาอุทกภัย : ช่วยกักเก็บและชะลอปริมาณน้ำฝนที่ตกหนักในพื้นที่ป่าต้นน้ำอำเภอทองผาภูมิและสังขละบุรี ลดผลกระทบจากอุทกภัยในพื้นที่ลุ่มน้ำแม่กลองตอนล่าง

การท่องเที่ยวและการประมง : สร้างอาชีพการประมงพื้นบ้านและเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำในกระชัง พร้อมทั้งเป็นแลนด์มาร์กการท่องเที่ยวสำคัญของอำเภอทองผาภูมิ

5. เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับเขื่อนวชิราลงกรณ

เขื่อนหินทิ้งดาดคอนกรีตแห่งแรกของไทย : เทคนิคการใช้คอนกรีตเสริมเหล็กดาดบริเวณลาดเขื่อนด้านเหนือน้ำแทนการใช้แกนดินเหนียว ถูกนำมาใช้เป็นครั้งแรกในประเทศไทยที่เขื่อนแห่งนี้ เนื่องจากสภาพภูมิประเทศและธรณีวิทยาในพื้นที่ทองผาภูมิมีชั้นหินปูนและโพรงหินใต้ดินซับซ้อน

ความจุอ่างเก็บน้ำขนาดใหญ่ : อ่างเก็บน้ำเขื่อนวชิราลงกรณมีความจุเก็บกักสูงสุดถึง 8,860 ล้านลูกบาศก์เมตร จัดเป็นอ่างเก็บน้ำที่มีขนาดใหญ่เป็นอันดับต้นๆ ของประเทศ

จุดชมวิวและกิจกรรมยอดฮิต : ภายในเขื่อนมีสถานที่ท่องเที่ยวเด่นๆ เช่น สกายวอล์คเขาแหลม จุดชมวิวทิวทัศน์อ่างเก็บน้ำและขุนเขา, สวนเฉลิมพระเกียรติฯ และเส้นทางปั่นจักรยานท่ามกลางธรรมชาติ

6. บทสรุปเนื้อหาทั้งหมด

เขื่อนวชิราลงกรณคือความภาคภูมิใจทางวิศวกรรมโยธาและการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของประเทศไทย ด้วยเทคโนโลยีเขื่อนหินทิ้งดาดคอนกรีตที่ออกแบบให้สอดคล้องกับสภาพธรณีวิทยาเฉพาะตัว ผสานกับหลักฟิสิกส์การผลิตพลังงานน้ำ ทำให้เขื่อนแห่งนี้ทำหน้าที่เป็นทั้งแหล่งพลังงานสะอาด ปราการป้องกันอุทกภัย และเส้นเลือดใหญ่ที่หล่อเลี้ยงภาคเกษตรกรรมและระบบนิเวศลุ่มน้ำแม่กลองได้อย่างยั่งยืน

ที่มา

https://www.egat.co.th/home/vajiralongkorn-dm/

Social Media
Facebook : stkcsociety
Twitter : stkcsociety
Tiktok : stkcsociety
Youtube channel : STKC Society

 

 

 

Hits 29 ครั้ง