เขื่อนนามพระราชทาน เขื่อนสิรินธร

วันที่เผยแพร่: 
Thu 19 November 2026

 

“เขื่อนสิรินธร” ขุมพลังแห่งลุ่มน้ำลำโดมน้อย และต้นแบบโครงการโรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ทุ่นลอยน้ำร่วมกับโรงไฟฟ้าพลังน้ำ (Hydro-Floating Solar Hybrid) ที่ใหญ่ที่สุดในโลก

1.ความเป็นมาของเขื่อนสิรินธร

จุดเริ่มต้น : เดิมมีชื่อว่า "โครงการลำโดมน้อย" เริ่มสำรวจและวางแผนมาตั้งแต่ พ.ศ. 2504 โดยกรมชลประทาน ก่อนจะเริ่มดำเนินการก่อสร้างใน พ.ศ. 2511 และโอนความรับผิดชอบมาให้การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) ดูแลต่อในปี พ.ศ. 2512

นามพระราชทาน : พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร (รัชกาลที่ 9) พระราชทานพระบรมราชานุญาตให้เชิญพระนามาภิไธยของ สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (ขณะดำรงพระอิสริยยศสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิรินธรเทพรัตนสุดาฯ) มาขนานนามเขื่อนว่า "เขื่อนสิรินธร" โดยเสด็จพระราชดำเนินไปทรงเปิดเขื่อนอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514

ลักษณะทางกายภาพ : เป็นเขื่อนประเภท หินทิ้งแกนดินเหนียว (Rockfill Dam with Clay Core) สร้างปิดกั้นแม่น้ำลำโดมน้อย ณ บริเวณแก่งแซน้อย ตำบลช่องเม็ก อำเภอสิรินธร จังหวัดอุบลราชธานี ตัวเขื่อนมีความสูง 42 เมตร ความยาวสันเขื่อน 940 เมตร 

2. ทำงานอย่างไรด้วยหลักวิทยาศาสตร์

เขื่อนสิรินธรมีความโดดเด่นทางวิทยาศาสตร์และวิศวกรรม เพราะเป็นการผสาน 2 เทคโนโลยีพลังงานสะอาด เข้าด้วยกัน (Hydro-Floating Solar Hybrid)

  1. ระบบพลังงานน้ำ (Hydropower Physics):

    • พลังงานศักย์โน้มถ่วง (Gravitational Potential Energy) : น้ำที่ถูกกักเก็บไว้เหนือสันเขื่อนสะสมพลังงานศักย์ตามระดับความสูง 

    • การแปลงเป็นพลังงานจลน์และพลังงานกล: เมื่อระบายน้ำผ่านท่อส่งน้ำแรงดันสูง (Penstock) มวลน้ำจะพุ่งเข้าปะทะกังหันน้ำแบบคาปลาน (Kaplan Turbine) เปลี่ยนเป็นพลังงานกล

    • การเหนี่ยวนำแม่เหล็กไฟฟ้า : แกนกังหันหมุนเครื่องกำเนิดไฟฟ้าเกิดกระแสไฟฟ้าตาม กฎของฟาราเดย์

  2. ระบบโซลาร์เซลล์ลอยน้ำ (Photovoltaic Effect) & การทำงานร่วมกัน (Hybrid System)

    • ปรากฏการณ์โฟโตโวลตาอิก : แผงโซลาร์เซลล์บนทุ่นลอยน้ำในอ่างเก็บน้ำรับพลังงานแสงอาทิตย์และเปลี่ยนโฟตอน (แสง) ให้เป็นกระแสไฟฟ้าตรง (DC) ก่อนแปลงเป็นไฟฟ้ากระแสสลับ (AC)

    • การบริหารจัดการอัจฉริยะ (Energy Management System) : ในช่วงกลางวันที่มีแสงแดด จะผลิตไฟฟ้าจากโซลาร์เซลล์เป็นหลักและลดการปล่อยน้ำจากเขื่อน (ช่วยประหยัดน้ำ) ส่วนในช่วงที่ไม่มีแสงแดดหรือช่วงที่มีเมฆมาก ระบบจะสั่งการให้โรงไฟฟ้าพลังน้ำเดินเครื่องผลิตไฟฟ้าเข้ามาเสริมทันที ทำให้จ่ายไฟได้อย่างต่อเนื่องและเสถียร

3. มิติทางสิ่งแวดล้อม

การลดอุณหภูมิและลดการระเหยของน้ำ : แผงโซลาร์เซลล์ที่ลอยอยู่เหนือผิวน้ำช่วยบดบังแสงแดด ลดอัตราการระเหยของน้ำในอ่างเก็บน้ำได้ถึงปีละหลายแสนลูกบาศก์เมตร ในขณะเดียวกันความเย็นจากผิวน้ำก็ช่วยระบายความร้อนให้แผงโซลาร์เซลล์ ทำให้แผงทำงานได้เต็มประสิทธิภาพมากขึ้น

การลดก๊าซเรือนกระจก : การผลิตไฟฟ้าจากทั้งพลังน้ำและพลังงานแสงอาทิตย์ช่วยลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ($CO_2$) ได้ถึงประมาณ 47,000 ตันต่อปี เทียบเท่ากับการปลูกป่าหลายหมื่นไร่

ระบบนิเวศแหล่งน้ำจืด : การออกแบบทุ่นลอยน้ำใช้วัสดุ HDPE (High-Density Polyethylene) ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ไม่ปล่อยสารปนเปื้อนลงสู่แหล่งน้ำ และเว้นระยะห่างให้แสงแดดส่องถึงใต้น้ำเพื่อให้สัตว์น้ำและพืชน้ำดำรงชีวิตได้ตามปกติ

4. ประโยชน์อเนกประสงค์ของเขื่อนสิรินธร

ความมั่นคงทางพลังงานสะอาด : มีกำลังผลิตรวมจากโรงไฟฟ้าพลังน้ำ (36 เมกะวัตต์) และโรงไฟฟ้าโซลาร์เซลล์ลอยน้ำ (45 เมกะวัตต์) ช่วยเสริมความเสถียรของระบบไฟฟ้าในภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่าง

การชลประทานและการเกษตร : ส่งน้ำเข้าสู่ระบบชลประทานหล่อเลี้ยงพื้นที่เกษตรกรรมในเขตจังหวัดอุบลราชธานีได้กว่า 150,000 ไร่ ทำให้เกษตรกรเพาะปลูกได้ตลอดทั้งปี

การบรรเทาอุทกภัย : ช่วยกักเก็บและชะลอปริมาณน้ำหลากจากลุ่มน้ำลำโดมน้อยในช่วงฤดูมรสุม ลดความรุนแรงของน้ำท่วมในพื้นที่ตอนล่าง

การประมงและการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ : สร้างอาชีพประมงน้ำจืดให้ชุมชนรอบเขื่อน และเป็นแลนด์มาร์กท่องเที่ยวระดับประเทศ เช่น ทางเดินชมธรรมชาติเหนือผิวน้ำ (Nature Walkway) ที่สามารถเดินชมวิวโซลาร์เซลล์ลอยน้ำและอ่างเก็บน้ำได้อย่างใกล้ชิด

5. เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับเขื่อนสิรินธร

โซลาร์เซลล์ลอยน้ำไฮบริดใหญ่ที่สุดในโลก (ในยุคเปิดตัว) : โครงการโรงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ทุ่นลอยน้ำร่วมกับโรงไฟฟ้าพลังน้ำเขื่อนสิรินธร เป็นโครงการไฮบริดขนาดใหญ่ที่สุดในโลก ณ ช่วงเวลาที่เริ่มจ่ายไฟฟ้าเชิงพาณิชย์ (พ.ศ. 2564) โดยใช้พื้นที่ผิวน้ำไม่ถึง 1% ของอ่างเก็บน้ำทั้งหมด

จุดเช็กอิน "Nature Walkway" : ภายในเขื่อนมีทางเดินชมธรรมชาติยาวกว่า 415 เมตร ที่ออกแบบอย่างสวยงามให้ผู้มาเยือนเดินชมวิวทุ่งโซลาร์เซลล์กลางน้ำและชมพระอาทิตย์ตกดิน

เขื่อนสำคัญแห่งอีสานใต้ : เป็นเขื่อนอเนกประสงค์แห่งแรกๆ ที่สร้างขึ้นเพื่อพัฒนาพื้นที่ภาคอีสานตอนล่าง และเป็นประตูสู่แหล่งท่องเที่ยวชายแดนไทย-ลาว (ด่านช่องเม็ก)

6. บทสรุปเนื้อหาทั้งหมด

เขื่อนสิรินธรคือต้นแบบของ "เขื่อนยุคใหม่" ที่ก้าวข้ามขีดจำกัดการผลิตไฟฟ้าแบบดั้งเดิม ด้วยการผสานศาสตร์แห่งพลังน้ำเข้ากับเทคโนโลยีพลังงานแสงอาทิตย์ลอยน้ำได้อย่างลงตัว ไม่เพียงแต่ทำหน้าที่หล่อเลี้ยงภาคเกษตรกรรมและบรรเทาอุทกภัยให้แก่ชาวอุบลราชธานีมาอย่างยาวนาน แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของการเปลี่ยนผ่านสู่พลังงานสะอาดที่ยั่งยืนและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในระดับสากล

ที่มา

https://www.egat.co.th/home/sirindhorn-dm/ 

Social Media
Facebook : stkcsociety
Twitter : stkcsociety
Tiktok : stkcsociety
Youtube channel : STKC Society

 

 

Hits 51 ครั้ง